الشيخ رسول جعفريان
84
تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)
ميان منابع شيعى ، بخش تاريخ انبياء بهطور پراكنده ، اما به صورتى بسيار گسترده آمده است . علامهء مجلسى مجموعهء اين اخبار را در مجلد يازدهم تا چهاردهم بحار آورده است . عمدهء آنها در آثار صدوق ، تفسير على بن ابراهيم قمى ، تفسير عياشى ، تفسير مجمع البيان و مانند آنهاست و همانگونه كه گفته شد در اين قبيل آثار ، اخبار اهل سنت كه برگرفته از كسانى چون كعب الاحبار ، عبد الله بن سلام و به ويژه وهب بن منبه است فراوان آمده است . ابن طاووس از كتابى با نام قصص الانبياء كه آن را از محمد بن خالد بن عبد الرحمان برقى دانسته مطلبى در فرج المهموم نقل كرده است . « 1 » اما گويا كسى ديگر از اين كتاب خبر نداده است . از ميان آنچه بهطور مستقل برجاى مانده ، مىتوان به كتاب قصص الانبياء از قطب الدين راوندى ( م 573 ) اشاره كرد كه با تحقيق استاد غلامرضا عرفانيان توسط بيناد پژوهشهاى اسلامى چاپ شده است . اين اثر ، افزون بر تاريخ انبياء ، بخشى نيز شامل معجزات آن حضرت ( باب نوزدهم از ص 280 به بعد ) و بخشى شامل احوال رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم است كه باب بيستم كتاب مىباشد و از اين حيث نيز بايد مورد توجه قرار گيرد . راوندى به مآخذ خود اشاره نكرده و اسنادى كه آورده ، نشان از برگرفته شدن مطلب مورد نظر از كتابى شناخته شده ندارد . احتمال مىرود كه بخش مهمى از باب بيستم آن از تفسير على بن ابراهيم قمى باشد . پس از راوندى ، كتاب النورالمبين فى قصص الانبياء از سيد نعمت الله جزائرى ( م 1112 ) ، بهطور ويژه به قصص انبياء پرداخته است . تاريخ نويسى و تاريخ نويسان از آغاز تا قرن پنجم گذشت كه سنّت تاريخنگارى ميان مسلمانان ، سنتى نيرومند ، پويا و فراگير بوده است . اين دانش تحت تأثير ايام العرب جاهلى ، قصص قرآنى و دانش حديث بسرعت رشد كرد و تركيبى از روشهاى رايج در سه دانش پيشگفته را براى بيان رخدادهاى تاريخى برگزيد . تاريخ در بخشى از نوشتهها در قالب حديث رشد كرد و در مواردى بدون مراعات شيوه حديثى ، نقلها بدون ياد از سند عرضه كرد . آنچه كه از لحاظ شيوهء كار بايد بدان توجه داشت اين كه پيدايش آثار تاريخى در دو مرحله متفاوت زمانى به دو صورت عرضه شد . نخست شيوهاى بود كه از قرن اول و در طول قرن دوم و نيز در مواردى در قرن سوم انتخاب شد و آن طرح موضوعات تاريخى در
--> ( 1 ) . كتابخانهء ابن طاووس ، ص 486